Erregimen Zaharraren krisia eta Estatu liberalaren eraikuntza (1808-1874)

Full transcript

1808an frantsesek Espainia konkistatu zuten, José Bonaparte errege izendatuz. Godoyren neurriek eta inbasioak herria haserretu zuten, Fernando VII eskatuz. Aranjuezko matxinadak eta Baionako abdikazioak Napoleoni koroa eman zioten. Madrilgo matxinadatik gerra zabaldu zen, gerrillak frantsesen aurka borrokatuz urte luzez. José I.ak frantziar ideiak zabaldu nahi izan zituen, Inkisizioa ezabatuz eta hezkuntza erreformatuz, baina frantsestuak traidoretzat hartu zituzten herritarrek. Euskal Herrian frantsesek Araba, Bizkaia eta Gipuzkoa menderatu zituzten, foru sistema ezabatuz. Gatazkak Gasteiz eta Iruñean amaitu ziren Napoleonen porrotarekin. Cadizen, hiri liberalean, Gorteak bildu ziren eta 1812an konstituzioa argitaratu zuten, nazioaren burujabetasuna eta aginpide banaketa aldarrikatuz. 1834tik aurrera estatu liberala eraiki zen, Isabel II.aren erreginaldian moderantismoa eta progresismoa txandakatuz, krisi ekonomikoek egoera okerrera eraman zuten arte. 1868an La Gloriosa iraultzak liberalismo demokratikoa ezarri zuen, baina karlisten eta kantonalisten oposizioak eredu berriaren porrota ekarri zuen 1874an.